Հայկական պաստառի դիզայն. կոնստրուկտիվիզմից սոցռեալիզմ (1920–1960)

Ամփոփում

Հոդվածում ուսումնասիրվում է հայկական պաստառային արվեստի գեղագիտական հա­մա­կարգի ձևավորումը 1920–1960 թթ.։ Ձևավորման ընթացքը պայմանավորված է երեք հիմնական փուլերով՝ 1920–1930-ականների կոնստրուկտիվիստական ավանգարդին բնորոշ ձևաբանական նորարարություններով, 1930–1950-ականների սոցիալիստական ռեալիզմի գաղափարական և գեղագիտական ինստիտուցիոնալացմամբ, ինչպես նաև 1950–1960-ականների հետպատերազմ­յան շրջանում ձևավորված գեղարվեստատեխնիկական համախմբմամբ։ Վերլուծությունը հիմն­ված է ձևաբանական, կոմպոզիցիոն, սեմիոտիկ, գունային և տառաձևային ուսումնասիրու­թյուն­ների վրա։ Հայկական պաստառային արվեստը դիտարկվում է համաշխարհային արվեստա­գի­տական մոտեցումների համատեքստում՝ օգտագործելով Առնհեյմի, Բերգերի, Գոմբրիխի, Բարտի, Բենյամինի և Մեգսի տեսական նախադրյալները։ Ուսումնասիրությունը ցույց է տալիս, որ հայկական պաստառը ձևավորվել է որպես բազմաշերտ տեսողական հաղորդակցման համա­կարգ, որը միավորում է ազգային գունապատկերային ավանդույթները, խորհրդային գաղափարախոսական մոդելները և 1920–1930-ականների եվրոպական ավանգարդին բնորոշ ձևաբանական ազդեցությունները։ Արդյունքում բացահայտվում է, որ 1920–1960 թթ. պաստա­ռային արվեստի զարգացման ընթացքում ձևավորվել է ազգային–խորհրդային համադրված գեղագիտական լեզու, որն իր հիմքում կրում է ինչպես խորհրդային պատկերագրության գաղա­փարական կառուցվածքները, այնպես էլ հայկական գունային և կոմպոզիցիոն մտածողության առանձնահատկությունները։