Դալմայի այգիների քաղաքաշինական ներուժը. Բնության, պատմության ու ժամանակակից մշակույթի համադրում

Ամփոփում

Քաղաքային կանաչ տարածքներն առողջ և կայուն քաղաքային միջավայրի ձևավորման կարևորագույն պայմաններից են՝ նպաստելով միկրոկլիմայի կարգավորմանը, կենսաբազմա­զա­նության պահպանմանը և բնակչության կյանքի որակի բարելավմանը։  Երևանի զարգացման ծրագրերում նշվում է, որ քաղաքի կանաչ տարածքները կազմում են ընդհանուր մակերեսի շուրջ 30 %-ը, սակայն ներկայացված տվյալների վերլուծությունը ցույց է տալիս, որ մեկ բնակչի հաշվով հանրային կանաչ տարածքը փաստացի ավելի փոքր է, քան պաշտոնապես հայտա­րար­վում է։ Հաշվարկների համաձայն այն 2019 թ. կազմել է 5,02 մ², իսկ 2023 թ. նվազել է մինչև 4,4 մ²։ Այս իրավիճակում առանձնահատուկ կարևորություն են ստանում քաղաքի պահպանված կանաչ տարածքների բեկորները, որոնցից մեկը Դալմայի այգիներն են։ Աշխատանքում ուսում­նասիրվել են Դալմայի այգիների պատմական զարգացումը, տարածքային փոփոխությունները և դրանց բնապահպանական ու մշակութային նշանակությունը։ Պարզվել է, որ երբեմնի շուրջ 790 հա տարածքից այսօր պահպանվել է մոտ 230 հա, որոնք ունեն կարևոր ներուժ Երևանի միկրո­կլիմայի կայունացման, կենսաբազմազանության պահպանման և քաղաքային էկոհամա­կար­գերի վերականգնման համար։ Առաջարկվում է Դալմայի այգիներին տալ պետական պահպանվող տարածքի՝ պատմամշակութային արգելոց-թանգարանի կարգավի­ճակ, ինչպես նաև կիրառել բնահեն վերականգնման մոտեցումներ՝ ներառյալ տեղական բուսա­տե­սակների վերականգնումը, անձրևաջրերի հեռացման համակարգերը և էկոտուրիզմի զար­գաց­ման հնարավորությունները։ Ներկայացված նորարարական առաջարկները կարող են նպաս­տել Երևան քաղաքի կայուն զարգացմանը, կանաչ տարածքների պահպանությանը և քաղա­քային բնապահպանական խնդիրների մեղմմանը։